واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

584

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

ابو منصور « 1 » محمد بن على كه بعدها به لقب ارسلان خان ملقب گشت ، بر - سكه‌اى كه در سال 403 هجرى / 13 - 1012 ميلادى در بخارا ضرب شده ديده مىشود « 2 » . ارسلان خان نيز با طغان خان دشمنى مىورزيد و گفتهء بيهقى « 3 » دربارهء « خانان و ايلك » كه در اوزگند با يكديگر پيكار كردند و در سال 407 هجرى / 1016 ميلادى به وساطت خوارزمشاه مأمون صلح در ميان ايشان بر قرار شد - گواه اين مدعى است . شايد هم عمليات جنگى نزديك اوزگند بين ارسلان خان حاكم ماوراء النهر و قدر خان - كه چنان كه خواهيم ديد در آن زمان كاشغر را در تصرف داشت - جريان داشته . دربارهء چگونگى تصرف خوارزم بدست محمود در تأليف بيهقى داستانى بسيار مشروح « 4 » و جالب‌توجه كه از « تاريخ خوارزم » بيرونى مأخوذ است ، منقول مىباشد . ديديم كه بجاى خوارزمشاه مأمون پسر وى ابو الحسن على نشست . داستان لشكركشى سوباشى تگين ( رجوع شود به ص 577 - 578 ) نشان مىدهد كه على مدتى تابع قراخانيان بوده و محتملا شكست ايلك و متحدانش موجب نزديكى على به محمود گشت . به گفتهء عتبى « 5 » على با خواهر

--> ( 1 ) - در تأليف عتبى چنين است ( نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورق 132 ؛ عتبى - منينى ، I I ، 227 ) : « ارسلان خان ابو منصور الاصم » ؛ در تأليف ابن الاثير ( چاپ تورنبرگ ، I X ، 210 ) و بر بسيارى از سكه‌ها : « ابو المظفر » نوشته . ( 2 ) - ماركوف ، « فهرست تملكات » ص 226 . ( 3 ) - چاپ مورلى ، 844 ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 673 ) . ( 4 ) - بيهقى ، چاپ مورلى ، 838 و بعد ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 668 و بعد ) . زاخائو نيز در كتاب « خوارزم » خويش از اين داستان استفاده كرده ( رجوع شود به ماقبل ، ص 31 ، 71 ) . ( 5 ) - نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورقهاى 135 - 134 ؛ عتبى - منينى ، I I ، 251 : « ابو الحسن على » ؛ 398 ، p « ، minedoulla ؟ De Sacy , Histoire de Ye كه خوارزمشاه را اشتباها « ابو على » ناميده .